အက်ဥ္းေထာင္မ်ားအတြင္း ကိုဗစ္-၁၉ အေျခအေန

၁၆-ဇူလိုင္-၂၀၂၁
ျမန္မာျပည္တစ္ဝွမ္း၌ ကိုဗစ္-၁၉ အသက္ရႉလမ္းေၾကာင္းဆိုင္ရာကူးစက္ေရာဂါ လ်င္ျမန္စြာ ကူးစက္ျပန႔္ပြားလ်က္ရွိ ေသာေၾကာင့္ လူမႈအသိုင္းအဝိုင္းကို အလြန္အမင္း ထိခိုက္မႈျဖစ္ေပၚလ်က္ရွိသည္။ ယခုအေျခအေနတြင္ အၾကမ္းဖက္ စစ္အုပ္စုသည္ လက္နက္မ်ားကို အသုံးျပဳရန္မလိုဘဲ ထိုေသေစေလာက္ေသာေရာဂါကို ျပန႔္ႏွံ႔ေစျခင္းအားျဖင့္ ျပည္သူမ်ား အသက္ဆုံးရႈံးၾကရာမွ ၎တို႔အတြက္ အက်ိဳးျဖစ္ထြန္းလ်က္ရွိသည္။ ေထာင္ႏွင့္ခ်ီေသာျပည္သူမ်ားသည္ ေအာက္ဆီဂ်င္ လုံေလာက္စြာ မရရွိျခင္းေၾကာင့္ ေသဆုံးေနၾကရသည့္အခ်ိန္တြင္ အၾကမ္းဖက္စစ္အုပ္စုမွ ျပည္သူမ်ားမွာ ေအာက္စီဂ်င္ကို မလိုအပ္ဘဲ သိုေလွာင္လ်က္ရွိသည္ဟု သတင္းထုတ္ျပန္ခဲ့သည္။ တစ္ဖက္တြင္လည္း အၾကမ္းဖက္စစ္အုပ္စုမွ ေအာက္စီဂ်င္ ျဖည့္တင္းေပးသည့္ စက္႐ုံမ်ားအား ရပ္ဆိုင္းထားရန္ ၫႊန္ၾကားထားသည္။ လူမႈကယ္ဆယ္ေရးအသင္းမ်ားမွာ ကိုဗစ္-၁၉ ေရာဂါကူးစက္ျခင္းခံထားရေသာ လူနာမ်ားအား အသက္ကယ္ရန္အတြက္ ႐ုန္းကန္ေနၾကရၿပီး အခက္အခဲမ်ားစြာ ႀကဳံေတြ႕ ေနၾကရခ်ိန္တြင္ အၾကမ္းဖက္စစ္အုပ္စုမွ ေအာက္စီဂ်င္ျပန္လည္ျဖည့္တင္းရန္ စုေဝးေစာင့္ဆိုင္းေနေသာ ျပည္သူမ်ားကို ပစ္ခတ္ခဲ့သည္။
အက်ဥ္းေထာင္တြင္း အေျခအေနမ်ားမွာလည္း ပိုမိုဆိုး႐ြားလာလ်က္ရွိၿပီး အၾကမ္းဖက္စစ္အုပ္စုသည္ ေထာင္ဝင္စာေတြ႕မည့္ မိသားစုႏွင့္ ေရွ႕ေနမ်ားအား လာေရာက္ခြင့္ကို ကန႔္သတ္ထားသည့္အျပင္ အက်ဥ္းေထာင္ဝန္ထမ္းမ်ားသည္လည္း ျပင္ပႏွင့္ အဆက္အသြယ္ျပဳလုပ္ႏိုင္ျခင္းမရွိပါ။ သို႔ေသာ္လည္း အင္းစိန္အက်ဥ္းေထာင္၊ ဘားအံေတာင္ကေလးအက်ဥ္းေထာင္၊ ေတာင္ႀကီးေထာင္ႏွင့္ ေတာင္ငူအက်ဥ္းေထာင္တို႔၌ ကိုဗစ္-၁၉ ကူးစက္ေရာဂါ ျဖစ္ပြားလ်က္ရွိသည္ကို ႏိုင္ငံေရးအက်ဥ္းသား မ်ား ကူညီေစာင့္ေရွာက္ေရးအသင္း (AAPP) မွ သိရွိထားၿပီးျဖစ္သည္။ သို႔ေသာ္လည္း အက်ဥ္းသားဦးေရ မည္မွ်ကူးစက္ျခင္း ခံထားရသည္ သို႔မဟုတ္ မည္မွ်ေသဆုံးသြားသည္ႏွင့္ပတ္သက္၍ကိုမူ သိရွိရျခင္းမရွိပါ။ အမ်ိဳးသားဒီမိုကေရစီအဖြဲ႕ခ်ဳပ္ပါတီ (NLD) ၏ ဥပေဒအႀကံေပး ဦးဉာဏ္ဝင္းမွာ အင္းစိန္အက်ဥ္းေထာင္အတြင္း၌ ကိုဗစ္-၁၉ ေရာဂါ ကူးစက္ျခင္းခံထားရၿပီး ၎မွာ NLD တြင္ ထင္ရွားသည့္ ထိပ္တန္းေခါင္းေဆာင္တစ္ဦးျဖစ္သလို ရန္ကုန္အေထြေထြေရာဂါကုေဆး႐ုံႀကီး၌ ေဆးဝါးကုသမႈခံယူေနရသည္။ ဖမ္းဆီးထိန္းသိမ္းျခင္းခံထားရေသာ အျခားသူမ်ား၏အေျခအေနမ်ားသည္လည္း ပိုမိုဆိုး႐ြား ႏိုင္ဖြယ္ရွိေနသည္။ ၂၀၁၈ ခုႏွစ္တြင္ AAPP မွ ထုတ္ျပန္ခဲ့ေသာ “အက်ဥ္းေထာင္တြင္းလူဦးေရ ေလ်ာ့ခ်ႏိုင္ေရး အေရးတႀကီး လုပ္ေဆာင္ရန္လိုအပ္သည့္ အက်ဥ္းေထာင္စနစ္ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲေရး နည္းလမ္းမ်ား” အစီရင္ခံစာတြင္ ျမန္မာႏိုင္ငံ အမ်ိဳးသားလူ႔အခြင့္အေရးေကာ္မရွင္ (MNHRC) မွ ၂၀၁၇ ခုႏွစ္တြင္ ျပဳလုပ္ခဲ့ေသာ စုံစမ္းစစ္ေဆးမႈ၌ အက်ဥ္းေထာင္တြင္း လူဦးေရထူထပ္ျခင္းကို သုံးသပ္ေဖာ္ျပထားသည္။ MNHRC မွ စုံစမ္းစစ္ေဆးခဲ့ေသာ အက်ဥ္းေထာင္ (၃၀) ၏ စုစုေပါင္း ဝင္ဆံ့ႏိုင္သည့္ အက်ဥ္းသားဦးေရမွာ ၃၁,၅၀၀ ျဖစ္ေသာ္လည္း အက်ဥ္းေထာင္မ်ားတြင္ အက်ဥ္းသားဦးေရ (၅၀၀၀၀) ေက်ာ္ ထိန္းသိမ္းထားရၿပီး (၁၉၀၀၀) ပိုလြန္၍ ထိန္းသိမ္းထားရွိသည္ကို ေတြ႕ရွိရသည္။ အစီရင္ခံစာ ထုတ္ျပန္ၿပီး ကတည္းက ယေန႔အခ်ိန္ထိတိုင္ အက်ဥ္းေထာင္တြင္း လူဦးေရထူထပ္ေနသည့္ ျပႆနာကို ေျဖရွင္းႏိုင္ျခင္း မရွိေသးေပ။
AAPP မွ ယခင္က အက်ဥ္းေထာင္မ်ားကို သြားေရာက္လည္ပတ္မႈမ်ားမွ အက်ဥ္းေထာင္မ်ားတြင္ လုံေလာက္ေသာ က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈမရွိျခင္းမ်ားအား သိရွိထားၿပီးျဖစ္သည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏အက်ဥ္းေထာင္မ်ားသည္ လူေသဆုံး လွ်င္ပင္ ဂ႐ုစိုက္မႈ၊ ဂ႐ုထားမႈမရွိသည့္ အဖြဲ႕အစည္း၏ ထိန္းခ်ဳပ္မႈေအာက္တြင္ရွိေနသည္။ အရပ္သားအစိုးရ၏ စီမံခန႔္ခြဲမႈျဖင့္ ကာကြယ္ေဆးဝယ္ယူမည့္အစီအစဥ္မ်ားမွာလည္း စစ္တပ္မွ အာဏာသိမ္းလိုက္ကတည္းက ပ်က္စီးသြားခဲ့ၿပီျဖစ္သည္။
ၿပီးခဲ့သည့္ႏွစ္ ကိုဗစ္ ၁၉ ျဖစ္ပြားခ်ိန္၌ AAPP မွ ၂၀၂၀ ခုႏွစ္ ေမလ မွ ႏိုဝင္ဘာလအထိ အက်ဥ္းေထာင္ ႏွင့္ အလုပ္ၾကမ္းစခန္း စုစုေပါင္း ၃၃ ခုတြင္ ႏွာေခါင္းစည္းမ်ား၊ လက္သန႔္ေဆးရည္မ်ား သြားေရာက္ေဝမွ်ခဲ့ၿပီး စစ္တပ္မွ ထိန္းခ်ဳပ္ထားေသာ အက်ဥ္းဦးစီးဌာနမွ စာရင္းမ်ား၊ ေဆာင္႐ြက္ခ်က္မ်ားႏွင့္ပတ္သက္၍ အက်ဥ္းေထာင္တာဝန္ရွိသူမ်ားအား စုံစမ္းေလ့လာမႈမ်ား ျပဳလုပ္ခဲ့သည္။ ထိုသို႔ျပဳလုပ္ရျခင္းမွာ စစ္တပ္၏ စီမံအုပ္ခ်ဳပ္မႈေအာက္တြင္ရွိေသာ အက်ဥ္းဦးစီးဌာနအေနျဖင့္ အမွန္တရားအား ထုတ္ေဖာ္ေျပာၾကားမည္ဟု ယုံၾကည္မႈမရွိေသာေၾကာင့္ျဖစ္သည္။ အၾကမ္းဖက္စစ္အုပ္စုသည္ ျပည္သူမ်ားကို ႏွိပ္စက္ညႇဥ္းပမ္း၍ သတ္ျဖတ္လ်က္ရွိၿပီး ေသဆုံးသူမ်ားအား ကိုဗစ္-၁၉ ကူးစက္ျခင္းေၾကာင့္ ေသဆုံးျခင္းျဖစ္သည္ဟု အေၾကာင္းျပလ်က္ရွိသည္။
လက္ရွိအေျခအေနတြင္ အၾကမ္းဖက္စစ္အုပ္စုမွ ကိုဗစ္-၁၉ ကူးစက္ေရာဂါအား စစ္လက္နက္တစ္ခုသဖြယ္ အသုံးျပဳေန သည္ကို ရွင္းလင္းစြာ ေတြ႕ျမင္ႏိုင္သည္။ ႏိုင္ငံေတာ္စီမံအုပ္ခ်ဳပ္ေရးေကာင္စီအမည္ခံ အၾကမ္းဖက္စစ္ေကာင္စီအေနျဖင့္ ေရာဂါျပန႔္ပြားလာမည္ဆိုသည္ကို သေဘာေပါက္နားလည္ထားၿပီးျဖစ္သည္။ ၎တို႔သည္ ေဆးေက်ာင္းသားမ်ားအား ဖမ္းဆီးျခင္း၊ ညအခ်ိန္မ်ား၌ ေဆး႐ုံမ်ားအား ဝင္ေရာက္စီးနင္းျခင္း၊ က်န္းမာေရးလုပ္သားမ်ားအား ညႇဥ္းပန္းႏွိပ္စက္ျခင္း ႏွင့္ ဆရာဝန္မ်ား ႏွင့္ သူနာျပဳမ်ား ဦးေဆာင္ေသာ ဆႏၵထုတ္ေဖာ္ပြဲမ်ားအား ပစ္ခတ္ျခင္းမ်ားကို ျပဳလုပ္ခဲ့ၾကသည္။
ျမန္မာႏိုင္ငံရွိ အက်ဥ္းေထာင္မ်ားအတြင္း အက်ဥ္းသားဦးေရထူထပ္ျခင္းႏွင့္ အက်ဥ္းသားမ်ား၏ အခြင့္အေရးမ်ားကို စနစ္တက် ခ်ိဳးေဖာက္ျခင္းမ်ားေၾကာင့္ အက်ဥ္းသားမ်ားသည္ ထိခိုက္လြယ္ေနဆဲျဖစ္ၿပီး အထူးသျဖင့္ ေရာဂါကူးစက္ျပန႔္ႏွံ႔မႈ ေၾကာင့္ အႏၲရာယ္ရွိေနသည္။ အက်ဥ္းေထာင္ဝန္ထမ္းမ်ားမွာ စနစ္တက်ေလ့က်င့္သင္ၾကားမႈအားနည္းၿပီး အင္းစိန္ အက်ဥ္းေထာင္ ႏွင့္ ေတာင္ႀကီးအက်ဥ္းေထာင္တို႔၌ ဝန္ထမ္းမ်ား ေရာဂါကူးစက္ခံေနရသည္ဟု သတင္းထြက္ေပၚလွ်က္ရွိကာ အက်ဥ္းေထာင္ဝန္ထမ္းတစ္ဦးလွ်င္ အက်ဥ္းသား ၁၄.၆ ႏွင့္ ၁၆.၀ အခ်ိဳးအသီးသီး ျဖစ္ေနသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ အာဏာပိုင္မ်ားအေနျဖင့္ အက်ဥ္းသားမ်ား၏ ႐ုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာႏွင့္ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာက်န္းမာေရးကို ေစာင့္ၾကည့္ရန္ သို႔မဟုတ္ ကူးစက္ေရာဂါလကၡဏာျပ ေနေသာ သို႔မဟုတ္ ေရာဂါကူးစက္ေနေသာ အက်ဥ္းသားမ်ားကို သီးျခားထားရန္ လုံေလာက္ေသာ လုပ္ေဆာင္မႈမ်ားကို မျပဳလုပ္ႏိုင္ပါ။
သို႔ျဖစ္၍ ေထာင္ေပါင္းမ်ားစြာေသာ ဒီမိုကေရစီေထာက္ခံလိုလားသူမ်ားသည္ အႏၲရာယ္က်ေရာက္ေနၿပီး အထူးသျဖင့္ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕တြင္ျဖစ္ေပၚလ်က္ရွိေနသည္။ အက်ဥ္းသားဦးေရ (၅၀၀၀) သာ ဝင္ဆံ့သည့္ အင္းစိန္အက်ဥ္းေထာင္အတြင္း၌ အက်ဥ္းသား (၁၃၀၀၀) ဝန္းက်င္ခန႔္ကို ထိန္းသိမ္းထားသည္ဟု ဥပေဒအႀကံေပး ဦးခင္ေမာင္ျမင့္မွ ဧရာဝတီသတင္းဌာနသို႔ ဇူလိုင္လ ၇ ရက္ေန႔တြင္ ေျပာၾကားခဲ့သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ အင္းစိန္အက်ဥ္းေထာင္သည္ ၎ဝင္ဆံ့ႏိုင္သည့္ပမာဏထက္ ၂၆၀% ပို၍ ထိန္းသိမ္းေနရသည္ဟု ဦးခင္ေမာင္ျမင္၏ အဆိုအရ သိရွိရသည္။
သတင္းအရင္းအျမစ္မ်ားအရ ေတာင္ႀကီးအက်ဥ္းေထာင္တြင္ ေရာဂါကူးစက္ျဖစ္ပြားမႈမွာ သိသာထင္ရွားသည့္ ၿခိမ္းေျခာက္မႈ ျဖစ္ၿပီး အာဏာမသိမ္းမီကပင္ ဝင္ဆံ့ႏိုင္သည့္ပမာဏထက္ ၂၅၁.၃% ပို၍ ထိန္းသိမ္းထားရကာ အက်ဥ္းသားဦးေရ (၃၀၀) သာဝင္ဆံ့သည္ကို အက်ဥ္းသားဦးေရ (၇၅၄) ဦးကို ထိန္းသိမ္းေနရသည္။ အက်ဥ္းသားဦးေရထူထပ္ျခင္းကို ေက်ာ္လြန္၍ ဆိုး႐ြားေသာျပႆနာတစ္ခုမွာ အက်ဥ္းေထာင္မ်ားအတြင္း HIV ကူးစက္ႏႈန္း အလြန္ျပန႔္ႏွံ႔လ်က္ရွိသည္။ အၾကမ္းဖက္ စစ္အုပ္စုမွ ထားဝယ္တြင္ HIV လူနာမ်ားအား ကုသမႈကို ရပ္တန႔္ရန္ MSF အဖြဲ႕အစည္းသို႔ စာပို႔၍ တားျမစ္ခဲ့ျခင္းသည္ လူ႔အသက္ကို ၿခိမ္းေျခာက္လာျခင္း ျဖစ္သည္ဟု ၫႊန္းဆိုျပေနသည္။
ယုံၾကည္ရသည့္ သတင္းရင္းျမစ္တစ္ခု၏ အဆိုအရ ဘားအံေတာင္ကေလးအက်ဥ္းေထာင္တြင္ ကိုဗစ္-၁၉ ေရာဂါ ကူးစက္ ျပန႔္ႏွံ႔မႈ အဆမတန္ျဖစ္ပြားလ်က္ရွိေနၿပီး ၿပီးခဲ့သည့္ ရက္သတၱပတ္အတြင္း အမ်ိဳးသမီးတစ္ဦးမွာ အခ်ဳပ္ေဆာင္အတြင္း ကိုဗစ္သံသယျဖင့္ အသက္ေသဆုံးသြားခဲ့ေသာ္လည္း သတင္းထိန္ခ်န္ထားခဲ့သည္။ ထို႔အျပင္ အနံ႔ေပ်ာက္ေနသည့္ လူနာမ်ားကိုလည္း အျခားအက်ဥ္းသားမ်ားႏွင့္အတူ ေရာေႏွာထားရွိသလို ေဆးကုသခြင့္လည္း ပိတ္ပင္ထားသည္။ မိသားစုႏွင့္ ဆက္သြယ္ခြင့္ကိုပါ တားျမစ္ထားသည့္အတြက္ ေဆးဝါးေထာက္ပံ့ႏိုင္မႈအတြက္ပါ လြန္စြာခက္ခဲေနရသည္ဟု သိရွိရသည္။
အေျခခံလူ႔အခြင့္အေရးမ်ားႏွင့္ပတ္သက္၍ အၾကမ္းဖက္စစ္အုပ္စုမွ မည္ကဲ့သို႔သေဘာထားသည္ကို ရွင္းလင္းစြာျမင္ေတြ႕ရၿပီး ျဖစ္သည့္အတြက္ ကာကြယ္ေဆးထိုးမည့္ အစီအစဥ္အား အၾကမ္းဖက္စစ္အုပ္စုမွ လုံးဝ စီမံခန႔္ခြဲခြင့္မရွိသင့္ပါ။ ျပည္သူလူထု မွလည္း အၾကမ္းဖက္စစ္အုပ္စု၏ အဆိုပါအစီအစဥ္ကို ယုံၾကည္ျခင္းမရွိသကဲ့သို႔ လက္ခံႏိုင္ျခင္းလည္းမရွိပါ။ AAPP မွ ျပည္သူမ်ားအတြက္ အလြန္အမင္း စိုးရိမ္မိၿပီး ေဒသတစ္ခုလုံးအေပၚက်ေရာက္မည့္ ဆိုးက်ိဳးမ်ားအတြက္လည္း အထူးစိုးရိမ္ ပူပန္မိပါသည္။ ျပည္သူမ်ားအား ကူညီေစာင့္ေရွာက္ရန္အတြက္ ႏိုင္ငံတြင္း လြတ္လပ္ေသာ ႏိုင္ငံသား ႏွင့္ ႏိုင္ငံေရးနယ္ပယ္မွ ျပည္သူမ်ားက ေ႐ြးခ်ယ္ေသာ ယုံၾကည္သည့္ ဦးေဆာင္ႏိုင္မႈကို ကြၽႏ္ုပ္တို႔ လိုအပ္ပါသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ အေမရိကန္၊ ဥေရာပသမဂၢ၊ အာဆီယံ၊ တ႐ုတ္၊ ကုလသမဂၢႏွင့္ အလႉရွင္အဖြဲ႕အစည္းမ်ားအပါအ၀င္ ႏိုင္ငံတကာအသိုင္းအဝိုင္းအေနျဖင့္ အရပ္သားအစိုးရ ႏွင့္ ပြင့္လင္းေသာ အရပ္ဘက္ ႏိုင္ငံေရးႏွင့္ လူထုအေျချပဳစနစ္မ်ား ျပန္လည္အသက္ဝင္လာေစရန္ အၾကမ္းဖက္စစ္အုပ္စုကို ဖိအားေပးရန္ တိုက္တြန္းအပ္ပါသည္။
ႏိုင္ငံေရးအက်ဥ္းသားမ်ားကူညီေစာင့္ေရွာက္ေရးအသင္း
စတိတ္မန႔္အျပည့္အစုံ Burmese Final