ႏွစ္ ၂၀ ထိုခရီး (အစီရင္ခံစာမိတ္ဆက္) ISP Myanmar မွကိုေဇာ္ထက္ဦး၏ သုံးသပ္ခ်က္

ကိုေဇာ္ထက္ဦး (ISP Myanmar)

ျမန္မာႏိုင္ငံဟာ လက္ရွိမွာ Covid-19 ကမာၻ႔ကပ္ေရာဂါရဲ႕ ႐ိုက္ခတ္မႈဒဏ္ကို တကမာၻလုံးနဲ႔အတူ ျဖတ္ ေက်ာ္ေနရခ်ိန္ျဖစ္ပါတယ္။ လိုအပ္တဲ့က်န္းမာေရးအစီအမံေတြအရ ေန႔စဥ္ပုံမွန္သြားလာျခင္းေတြကို ေလ်ာ့ခ်ၿပီး တတ္ႏိုင္သမွ် အိမ္ထဲမွာပဲေနေနၾကရတဲ့ အခ်ိန္လည္း ျဖစ္ပါတယ္။ ကိုယ္တဦးတည္းရဲ႕ က်န္းမာေရး အတြက္ သာမက လူ႔အသိုက္အၿမဳံအတြက္ပါ လုံၿခဳံမႈရွိေစဖို႔ ပုံမွန္လႈပ္ရွားသြားလာမႈေတြကို ရပ္တန႔္ၿပီး အိမ္မွာ ေနျခင္း အေလ့အထကို အေျချပဳရင္း ႐ုတ္ခ်ည္း အေျပာင္းအလဲလုပ္ၾကရတဲ့အခါ အဆင္မေျပမႈ၊ စိန္ေခၚမႈေတြ ရွိလာ ၾကပါတယ္။ တခါ အိမ္မဟုတ္တဲ့ ျပင္ပရပ္ဝန္းထဲ မိတ္ေဆြအေပါင္းအသင္းေတြနဲ႔ ပုံမွန္ထိေတြ႕ဆက္ဆံရတဲ့ အခင္းအက်င္းပါ ေျပာင္းလဲသြားတဲ့အခါ လူမႈစီးပြားဘ၀ေတြအေပၚလည္း သက္ေရာက္မႈရွိလာၿပီး စိတ္ပိုင္း ဆိုင္ရာ အဆင္မေျပမႈေတြကိုလည္း အနည္းနဲ႔အမ်ား ရင္ဆိုင္ခဲ့ရပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ အင္တာနက္၊ ဆိုရွယ္မီဒီယာ စတဲ့ နည္းပညာ အကူအညီေတြအျပင္ မိသားစုတြင္း ခ်စ္ၾကည္ရင္းႏွီးမႈေတြေၾကာင့္ အခက္အခဲေက်ာ္ျဖတ္မႈကို ေကာင္းစြာ လုပ္ေဆာင္ႏိုင္ၾကပါေသးတယ္။ တေန႔လုပ္မွ တေန႔စားရတဲ့ လက္လုပ္လက္စား အေျခခံလူတန္းစား ေတြအတြက္ေတာ့  ခက္ခဲမႈက ႀကီးေနဦးမွာပါပဲ။  

တကယ္ေတာ့ ကမာၻမွာ ဒီကပ္ေရာဂါႀကီး မျဖစ္ခင္ လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္မ်ားစြာကတည္းက အခု အေျခအေန ထက္ မ်ားစြာ နိမ့္က်ဆိုး႐ြားၿပီး၊ ေလွာင္ပိတ္မႈေတြ ခံစားခဲ့ရတဲ့ ကပ္ေဘးသ႑ာန္ ေခတ္ဆိုးႀကီးဒဏ္ ခံခဲ့ရတဲ့ လူ ပုဂၢိဳလ္ေတြ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ ရွိခဲ့ပါတယ္။ သူတို႔ကိုယ္က်ိဳးအတြက္ မဟုတ္ဘဲ ဒီမိုကေရစီရရွိေရးအတြက္ အာဏာ ရွင္စနစ္ကို တြန္းလွန္ခဲ့တာေၾကာင့္ စစ္အာဏာရွင္အစိုးရ အဆက္ဆက္ မတရားဖမ္း ဆီးႏွိပ္စက္ခံခဲ့ရတဲ့ ႏိုင္ငံေရး အက်ဥ္းသားေတြပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ မတရားတဲ့ ဥပေဒပုဒ္မေတြနဲ႔ ႏွစ္ကာလမ်ားစြာ ေထာင္သြင္း အက်ဥ္းခ်ခံရ၊ တခ်ိဳ႕ဆိုရင္ အက်ဥ္းေထာင္ေတြထဲမွာ လူမသိသူမသိ အသက္ဆုံးခဲ့ရ၊ သူတို႔ေတြ႕နဲ႔ ႏႈိင္းယွဥ္ၾကည့္ရင္ အခုလိုမ်ိဳး ကိုယ့္အသိစိတ္နဲ႔ကိုယ္ အျပင္မထြက္ဘဲ အိမ္ထဲကေန ကပ္ေဘးႀကီးကို ရင္ဆိုင္ေနၾကတဲ့ အေျခအေနဟာ ခက္ခဲ တယ္လို႔ မဆိုႏိုင္ေသးပါဘူး။  

ဒီတပတ္မွာ မိတ္ဆက္ေပးခ်င္တာက စစ္အာဏာရွင္အစိုးရလက္ထက္မွာ ေထာင္သြင္းအက်ဥ္းခ်ခံခဲ့ရ တဲ့ ႏိုင္ငံေရးအက်ဥ္းသားေတြကို နည္းလမ္းေပါင္းစုံနဲ႔ ကူညီခဲ့တဲ့ ႏိုင္ငံေရး အက်ဥ္းသားမ်ား ကူညီေစာင့္ ေရွာက္ေရး အသင္း(AAPP) က ေရးသား ထုတ္ေဝခဲ့တဲ့ အစီရင္ခံစာအေၾကာင္း ျဖစ္ပါတယ္။ ၂၀၂၀ ခုႏွစ္၊ မတ္လ ၂၃ ရက္ေန႔မွာ AAPP အဖြဲ႕ရဲ႕ သက္တမ္းဟာ အႏွစ္ (၂၀) ျပည့္ေျမာက္ခဲ့ၿပီ ျဖစ္ပါတယ္။ ကပ္ေဘးႀကဳံေတြ႕ေနရတဲ့ အခ်ိန္ျဖစ္တာေၾကာင့္ AAPP ရဲ႕ ႏွစ္ ၂၀ ျပည့္ပြဲကို သိုက္သိုက္ၿမိဳက္ၿမိဳက္ မလုပ္ႏိုင္ခဲ့ပါဘူး။ ဒါေပမဲ့ “ႏွစ္ ၂၀ ထိုခရီး” ဆိုတဲ့ အစီရင္ခံစာ တေစာင္ကိုေတာ့ ျဖန႔္ခ်ိခဲ့ပါတယ္။ အဲဒါကို အခု မိတ္ဆက္ေပးမွာ ျဖစ္ပါတယ္။  

အစီရင္ခံစာကို မိတ္ဆက္ျခင္း မေရးခင္ အယူအဆပိုင္း ဆိုင္ရာ စဥ္းစားခ်က္တခုကို ဦးစြာေဆြး ေႏြးလို ပါတယ္။ ကမာၻ႔ကုလသမၢ ဖြံ႕ၿဖိဳးေရးအစီအစဥ္က ၁၉၉၄ ခုႏွစ္မွာ Human Development Report ဆိုတဲ့ အစီရင္ခံစာ တေစာင္ထုတ္ေဝခဲ့ပါတယ္။ အဲ့ဒီအစီရင္ခံစာမွာ လုံၿခဳံေရးက႑ကို ရႈျမင္တဲ့အခါ အေလးဂ႐ုျပဳ ထည့္သြင္းစဥ္းစားရမယ့္ လူသားလုံၿခဳံေရးက႑ (Human Security)ကို တြင္တြင္က်ယ္က်ယ္ ေဆြးေႏြးထားတာ ျဖစ္ပါတယ္။ လူသားလုံၿခဳံေရးက႑မွာ အေျခခံအားျဖင့္ အခ်က္ ၇ ခ်က္ ပါဝင္ၿပီး ႏိုင္ငံေရးအရလုံၿခဳံမႈ (Political Security) ကလည္း တခုအပါအဝင္ျဖစ္ပါတယ္။  ႏိုင္ငံတႏိုင္ငံရဲ႕ Political Security အားေကာင္းျခင္း၊ မေကာင္း ျခင္းကို တိုင္းတာတဲ့အခါ ႏိုင္ငံေရး ျဖစ္စဥ္မွာ ျပည္သူေတြက ဘယ္ေလာက္ထိ လုံၿခဳံစြာ၊ အႏၲရာယ္ကင္းစြာ ပါဝင္ ႏိုင္ၾကသလဲဆိုတဲ့ အခ်က္နဲ႔ ေဝဖန္ပိုင္းျခားႏိုင္ပါတယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံက ေခတ္အဆက္ဆက္ ျပည္သူေတြရဲ႕ ႏိုင္ငံ​ေရးအရလုံၿခဳံမႈက ဘယ္အေနအထားမွာ ရွိေနသလဲဆိုတဲ့ ေမးခြန္းက ဆင္ျခင္စရာျဖစ္လာပါတယ္။ ယခုအပိုင္းက ေတာ့ အဆိုပါေမးခြန္းအေပၚ တစုံတရာ ခ်ဥ္းကပ္အေျဖရွာႏိုင္မယ့္ အစီရင္ခံစာကို ဆက္လက္ေဆြးေႏြးပါမယ္။ 

ႏိုင္ငံေရးအက်ဥ္းသားမ်ား ကူညီေစာင့္ေရွာက္ေရးအသင္း (AAPP)က ေရးသားျပဳစုတဲ့ “ႏွစ္ ၂၀ ထိုခရီး” အစီရင္ခံစာက ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္အဆက္ဆက္ ႏိုင္ငံေရးျဖစ္စဥ္ေတြမွာ ပါဝင္ခဲ့ၾကတဲ့ ျပည္သူေတြရဲ႕ လုံၿခဳံမႈအေပၚသက္ေရာက္မႈေတြကို ေဖာ္ျပထားတာျဖစ္ပါတယ္။ ျမန္မာ့ႏိုင္ငံေရးျဖစ္စဥ္ အကူးအေျပာင္းတခု ျဖစ္တဲ့ ၁၉၈၈ ဒီမိုကေရစီအေရးေတာ္ပုံ လူထုလႈပ္ရွားမႈေတြအၿပီးမွာ ႏိုင္ငံေရးအက်ဥ္းသားေပါင္းမ်ားစြာ ေပၚေပါက္လာခဲ့ရပါတယ္။ ဖိႏွိပ္ခ်ဳပ္ျခယ္မႈမ်ားစြာခံခဲ့ရတဲ့ ႏိုင္ငံေရးအက်ဥ္းသားေတြရဲ႕ အေရးကို ကူညီေဆာင္႐ြက္ႏိုင္ဖို႔  ၂၀၀၀ ခုႏွစ္အေစာပိုင္းမွာ AAPPအဖြဲ႕ကို စတင္ ဖြဲ႕စည္းခဲ့ တာျဖစ္ပါတယ္။ ဒီအစီ အရင္ခံစာက အဆိုပါကာလေတြက အစျပဳလို႔ ယခုလက္ရွိ အခ်ိန္အထိ သူတို႔ျဖတ္သန္းခဲ့ရပုံေတြကို စုစည္း တင္ျပထားတာပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ ျပည္ပေရာက္အဖြဲ႕တခုအျဖစ္ ျဖတ္သန္းမႈ၊ ျမန္မာႏိုင္ငံအတြင္း လႈပ္ရွား ေဆာင္႐ြက္မႈစတဲ့ အေၾကာင္းအရာ ေတြအေပၚမွာ မွတ္တမ္းမွတ္ရာမ်ား၊စာတမ္းမ်ားနဲ႔တကြ ေဖာ္ျပထား ခ်က္ေတြကို ဖတ္ရႈရမွာပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ အစီရင္ခံစာရဲ႕ အဓိကေတြ႕ရွိခ်က္ေတြက ျမန္မာႏိုင္ငံ Political Security က႑ကို ေလ့လာရာမွာ သတိျပဳဖြယ္ အခ်က္ေတြ ျဖစ္လာပါတယ္။ 

◼ လြတ္ၿငိမ္းခ်မ္းသာခြင့္ 

AAPP အဖြဲ႕ရဲ႕ ျပဳစုထားတဲ့ စာရင္းေတြအရ ႏိုင္ငံေတာ္ ၿငိမ္ဝပ္ပိျပားမႈ တည္ေဆာက္ေရးအဖြဲ႕၊ ႏိုင္ငံေတာ္ ေအးခ်မ္းသာယာေရးႏွင့္ ဖြံ႕ၿဖိဳးေရးေကာင္စီ (နဝတ/ နအဖေခတ္) လြတ္ၿငိမ္းခ်မ္းသာခြင့္အရ လြတ္ေျမာက္ခဲ့တဲ့ အက်ဥ္းသားစုစုေပါင္း (၁၁၇,၈၃၆) ဦးအနက္မွာ ႏိုင္ငံေရးအက်ဥ္းသား (၅၈၉) ဦးပဲ ပါဝင္ခဲ့တာ သတိျပဳစရာ တခု ျဖစ္ပါတယ္။ သမၼတဦးသိန္းစိန္လက္ထက္မွာေတာ့ လြတ္ၿငိမ္းခ်မ္းသာခြင့္အရ ႏိုင္ငံေရးအက်ဥ္းသား (၁,၁၄၈) ဦး လြတ္ေျမာက္လာခဲ့ပါတယ္။ NLD အစိုးရကို အာဏာလႊဲေျပာင္းတဲ့အခ်ိန္ အက်ဥ္းေထာင္ေတြထဲမွာ ႏိုင္ငံေရး အက်ဥ္းသား ၂၇ ဦးသာ က်န္ခဲ့ေၾကာင္း ေဖာ္ျပခဲ့ပါတယ္။ NLD အစိုးရလက္ထက္မွာေတာ့ ႏိုင္ငံေရး အက်ဥ္းသား (၃၄၈) ဦးကို လြတ္ၿငိမ္းခ်မ္းသာခြင့္ ေပးခဲ့ပါတယ္။ ဆက္လက္ၿပီး AAPP အဖြဲ႕ရဲ႕ ေဖာ္ျပခ်က္အရ ယခုအခ်ိန္မွာ ႏိုင္ငံေရးလႈပ္ရွားမႈေၾကာင့္ ဖမ္းဆီး၊ ထိန္းသိမ္းခံရသူ၊ ေထာင္ျပင္ပမွ တရားရင္ဆိုင္ ေနရသူ အေရအတြက္ဟာ စုစုေပါင္း (၆၄၂) ဦး ခန႔္ရွိေနေၾကာင္း ေဖာ္ျပထားပါတယ္။ ဒီေနရာမွာ ဆက္စပ္ စဥ္းစားစရာအခ်က္က ဒီမိုကေရစီစနစ္ရဲ႕ စံခ်ိန္စံႏႈန္းေတြကို ျပည့္ျပည့္ဝဝလက္ခံက်င့္သုံးၾကတဲ့ ႏိုင္ငံေတြမွာ ႏိုင္ငံေရးအက်ဥ္းသားေတြ ရွိေနၾကသလားဆိုတဲ့ ေမးခြန္းျဖစ္ပါတယ္။  

◼ ႏိုင္ငံေရးအက်ဥ္းသားမ်ားရဲ႕ လူမႈဘဝမ်ား 

AAPPအဖြဲ႕ရဲ႕ ေဆာင္႐ြက္မႈမ်ားစြာအနက္ တခုက  လြတ္ေျမာက္လာတဲ့ ႏိုင္ငံေရးအက်ဥ္းသားေဟာင္း မ်ားရဲ႕  စိတ္ဓာတ္ျမႇင့္တင္ေရးဆိုင္ရာ ေထာက္ပံ့ေရး အစီအစဥ္ျဖစ္ပါတယ္။ အက်ဥ္းေထာင္ေတြအတြင္း  ႏွိပ္စက္ခံခဲ့ရတဲ့ ႏိုင္ငံေရးအက်ဥ္းသားမ်ားမွာ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ထိခိုက္မႈ၊ ႐ုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာထိခိုက္မႈမ်ား ရွိေနႏိုင္ ပါတယ္။ စိတ္ဒဏ္ရာေတြကို ျပန္လည္ကုစားမႈေကာင္းေကာင္းေပးဖို႔ပ်က္ကြက္ခဲ့ရင္ ႏိုင္ငံရဲ႕အမ်ိဳးသား ရင္ၾကား ေစ့ေရးက႑ကို အေႏွာင့္အယွက္ျဖစ္ေပၚေစမွာျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ AAPP ရဲ႕ လုပ္ငန္းစဥ္ေတြအတြင္းမွာ အဆိုပါ စိတ္ဓာတ္ျမႇင့္တင္ေရးအစီအစဥ္ကို ထည့္သြင္းေဆာင္႐ြက္ေနတာပဲ ျဖစ္ပါတယ္။  

◼ အနာဂတ္အတြက္ ရည္ေမွ်ာ္ခ်က္မ်ား 

ႏိုင္ငံတႏိုင္ငံရဲ႕  အုပ္ခ်ဳပ္ေရးစနစ္တခုမွ တခုသို႔ အသြင္ကူးေျပာင္းေရးကို ႀကိဳးပမ္းၾကတဲ့အခါ လူ႔အဖြဲ႕ အစည္းအတြင္း စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ၊႐ုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ နစ္နာခဲ့တဲ့အစုအဖြဲ႕ေတြရွိေနႏိုင္ပါတယ္။ ဒီအခါမွာ ၎တို႔နဲ႔ ထိုက္တန္တဲ့တရားမွ်တမႈကို ရရွိေဖာ္ေဆာင္ေပးႏိုင္ဖို႔ အမွန္တကယ္လိုအပ္ပါတယ္။ ဒါကို အသြင္ကူးေျပာင္းေရး ဆိုင္ရာ တရားမွ်တမႈ (Transitional Justice) ရယ္လို႔ သတ္မွတ္ႏိုင္ပါတယ္။ AAPP အဖြဲ႕ရဲ႕ လုပ္ငန္းစဥ္ေတြထဲမွာ အဆိုပါနစ္နာသူအစုအဖြဲ႕ဝင္ ႏိုင္ငံေရးအက်ဥ္းသားေတြရဲ႕အခ်က္အလက္ေတြကို စုေဆာင္းျပဳစုျခင္းလုပ္ငန္းစဥ္ ပါဝင္ပါတယ္။ အမွန္တရားကို ျပန္လည္ရွာေဖြတဲ့အခါမွာ အခ်က္အလက္စုေဆာင္းျခင္း(Documentation) က အေရးႀကီးတာေၾကာင့္ ျဖစ္ပါတယ္။  

အခ်ဳပ္အားျဖင့္ ယခုအစီအရင္ခံစာက ႏွစ္ေပါင္း ၂၀ အတြင္း AAPP အဖြဲ႕ရဲ႕ လႈပ္ရွားမႈမ်ား၊ လုပ္ငန္းစဥ္ မ်ား၊ ထြက္ရွိခဲ့တဲ့ အစီရင္ခံစာစစ္တမ္းမ်ားနဲ႔ အနာဂတ္အတြက္ ရည္ေမွ်ာ္ခ်က္မ်ားကို ထည့္သြင္းေရးဖြဲ႕ထားတာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီမိုကေရစီစနစ္ေကာင္းမြန္စြာ လည္ပတ္ႏိုင္ဖို႔အတြက္ က႑ေပါင္းစုံ အထူးသျဖင့္ ႏိုင္ငံေရးက႑မွာ ျပည္သူေတြရဲ႕ ပါဝင္မႈ အားေကာင္းဖို႔လိုအပ္ပါတယ္။ဒီလိုျပည္သူေတြ ႏိုင္ငံေရးျဖစ္စဥ္အတြင္း ပါဝင္တဲ့အခါ မွာလည္း လုံၿခဳံမႈရွိတဲ့အခင္းအက်င္းရွိဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။ တဆက္တည္းမွာပဲ အသြင္ကူးေျပာင္းေရးကာလ အတြင္း နစ္နာခဲ့ရသူေတြ၊ ဖယ္ၾကဥ္ခံရသူေတြရဲ႕ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ၊ ႐ုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ထိခိုက္မႈေတြကို ေကာင္းမြန္စြာ ကုစားႏိုင္ဖို႔လိုတယ္ဆိုတဲ့ အခ်က္က အေလးဂ႐ုျပဳစရာပါ။ျမန္မာႏိုင္ငံအတြင္း အမ်ိဳးသားျပန္လည္သင့္ျမတ္ေရး၊ အသြင္ကူးေျပာင္းေရး ဆိုင္ရာ တရားမွ်တမႈ ေဖာ္ေဆာင္ႏိုင္ေရး၊ လူသားလုံၿခဳံေရးက႑ ပိုမိုအားေကာင္းလာေရး စတဲ့ ႏိုင္ငံေရးျဖစ္စဥ္ေတြမွာ  ဒီစာတမ္းရဲ႕ ေတြ႕ရွိခ်က္ေတြက ဆက္လက္ေလ့လာစရာနယ္ပယ္ေတြ ျဖစ္လာ ပါတယ္။

ယခုဖော်ပြပါ “ နှစ် ၂၀ ထိုခရီး” အစီရင်ခံစာကို Download ရယူနိုင်ပါသည်။